محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

438

خلاصة الحكمة ( فارسى )

عُضوى : ( ص . نسبى ) . منسوب به عضو . ( فرهنگ فارسى معين ) . عَطْب : ( ع . مص ) . نرم و نازك شدن پنبه . ( منتهى الارب ) . عُطوب . عَطْب : ( ع . ا ) . نرمى و نازكى پنبه . ( منتهى الارب ) . عَطَب : ( ع . مص ) . هلاك شدن ، خواه براى انسان باشد و خواه غير انسان . ( اقرب الموارد ) . شكسته شدن و عاجز و مانده گرديدن شتر و اسب از رفتن . ( منتهى الارب ) . به شدت خشمگين شدن . ( اقرب الموارد ) . ( امص ) . رنج و مشقت . عُطُب : ( ع . ا ) . پنبه ، كه آن را قطن هم خوانند و دود آن زكام را نافع است . ( برهان ) . قطن . جمع آن عطاب است و قطعه اى از آن را عطبهء گويند . ( مخزن الادويه ) . عِطر : ( ع . ا ) . بوى خوش . ( منتهى الارب ) . مادهء خوشبوى نباتى يا حيوانى و روغنى شكلى است كه در اندام‌هاى مختلف غالب گياهان وجود دارد . ( فرهنگ فارسى معين ) . ج عُطور . ( منتهى الارب ) . خوشبوى و خوشبويى و بوى خوش از هر چيز كه برآيد . ( ناظم الاطباء ) . معروف است در ايام و حاليه ، عطريات در مشرق زمين بسيار متداول و مستعمل بوده و هست و به اشخاص و به لباس و رختخواب و غيره پاشيده مىشد . ( قاموس كتاب مقدس ) . بوى خوش و چيزى كه آن را بخور كنند چون لبان ، و اين مجاز است . و با لفظ سودن و پيچيدن و افشاندن و در عطر كشيدن و به عطر ماليدن مستعمل است . ( آنندراج ) . عطرهاى قديم عبارت است از : مشك . عنبر . ند . غاليه . زباد . لادن . گلاب . عود . بان . عبير . كافور . صندل . اظفار الطيب . اشنه ( دواله ) . زهرى . ( يادداشت به خط مرحوم دهخدا ) . ميعة . مائعة . معتقة . عطرها : در اصطلاح گياه‌شناسى موادى هستند غالباً داراى بوى مطبوع و مخلوطى از چند مادهء شيميايى كه در اكثر گياهان به صورت قطرات كوچك داخل سلول‌هاى گياهى ( خصوصاً سلول‌هاى بشره ) وجود دارند و چون نور را بيشتر از مواد ديگر سيتوپلاسم منكسر مىكنند ، به خوبى قابل تشخيص‌اند . مواد عطرى در اندام‌هاى مختلف اكثر گياهان از قبيل برگ و پوسته و گل ميوه و دانه وجود دارند ، تركيب شيميايى عطرها اختلاطى از چند ماده است كه مهمترين آنها عبارتند از : هيدروكربورهاى ترپنى به فرمول عمومى « H 8 C 5 » و الكل‌هاى مختلف و اسيدها و ستن‌هاى مختلف و گاهى هم برخى تركيبات گوگردى . عطرها در آب كمى حل مىشوند ولى در اتر و بنزين و كلروفرم و الكل به خوبى